Komunalni sektor u Crnoj Gori traži da rast zarada ide uz održivo finansiranje

Najavljeno povećanje zarada kroz Euromodel otvara ključnu dilemu za komunalni sektor u Crnoj Gori: kako unaprijediti materijalni položaj zaposlenih, a da pritom ne dođe do narušavanja finansijske stabilnosti komunalnih društava i kontinuiteta usluga od javnog interesa. O tome je raspravljao Odbor Udruženja komunalne privrede, koji djeluje pri Privrednoj komori Crne Gore (PKCG), na proširenoj sjednici održanoj 12. oktobra 2026.

Euromodel i kompromis između troškova rada i stabilnosti

Učesnici su zaključili da rast troškova rada ne smije postati teret koji bi se prelijevao na poslovnu održivost preduzeća. Razmatrane su održivost sektora, novi model zarada i mogućnosti finansiranja komunalnih privrednih društava iz Eko-fonda u 2027. godini.

Predstavnici sektora podržali su unapređenje položaja zaposlenih, uz podsjećanje da komunalna društva obavljaju djelatnosti od javnog interesa i da usluge moraju biti obezbijeđene građanima i privredi. Istovremeno, poručeno je da primjena Euromodela zahtijeva kompromis između povećanja zarada i očuvanja finansijske stabilnosti privrednih društava.

Kako je navedeno u raspravi, „rast troškova rada mora biti praćen odgovarajućim i održivim mehanizmima finansiranja“. U tom kontekstu posebno je naglašeno da bi bez takvih mehanizama moglo doći do smanjenja investicione sposobnosti i pada kvaliteta usluga.

Ko snosi najveći teret: struktura zarada i regionalne razlike

Učesnici su procijenili da efekti povećanja zarada ne bi bili ograničeni samo na minimalne zarade. Povećanja bi se odrazila na ukupnu strukturu zarada, zakonska uvećanja i druga prava zaposlenih.

Posebno bi bila pogođena društva s većim brojem nekvalifikovanih radnika čije su zarade uglavnom na nivou minimalne zarade. Finansijski efekti bi se razlikovali među društvima u zavisnosti od strukture zaposlenih i nivoa postojećih zarada, a posljedice bi mogle biti izraženije kod pojedinih društava na sjeveru Crne Gore.

U raspravi je podsjećeno i na prethodno povećanje zarada kroz program „Evropa sad 2“, uz navode da su pojedina društva već zabilježila značajne finansijske gubitke.

Pregovori o kolektivnim ugovorima traže dodatnu kalkulaciju troškova

Pored Euromodela, učesnici su ukazali na to da predstojeći pregovori o Opštem kolektivnom ugovoru mogu otvoriti prostor za nova povećanja zarada i druga prava zaposlenih. Nakon toga slijedili bi pregovori o granskom kolektivnom ugovoru i kolektivnim ugovorima kod poslodavaca.

Zbog toga je istaknuta potreba sveobuhvatne analize budućih troškova kako komunalna društva ne bi preuzela obaveze koje ne mogu finansirati iz postojećih prihoda.

Zašto prihodi nisu “automatski” rješenje: cijene, energenti i investicije

Mogućnosti komunalnih društava da povećaju prihode ocijenjene su kao ograničene regulatornim okvirom i već utvrđenim cijenama pojedinih usluga. U takvim okolnostima dodatni troškovi se ne mogu jednostavno prenijeti na korisnike.

Pored rasta troškova rada, poslovanje bi mogao opteretiti rast cijena energenata, goriva te troškova održavanja infrastrukture, opreme i materijala. To bi moglo dovesti do smanjenja investicione sposobnosti i uticati na kvalitet usluga.

Povećanje cijena radi pokrivanja novih obaveza ocijenjeno je kao potencijalno rizično zbog mogućeg nezadovoljstva građana. Takođe je upozoreno da bi podizanje cijena moglo posebno opteretiti mala i mikro preduzeća te negativno uticati na njihovu konkurentnost. Smanjenje kvaliteta usluga ili odustajanje od investicija predstavljeni su kao neprihvatljive alternative.

Uloga osnivača: lokalne samouprave kao ključni izvor podrške

Učesnici su zaključili da osnivači komunalnih društava—lokalne samouprave—treba da razmotre dodatnu finansijsku podršku, uz uvažavanje različitih budžetskih kapaciteta opština. Poruka sjednice bila je jasna: potrebno je blagovremeno utvrđivanje održivog modela finansiranja, usklađivanje regulatornog okvira i podrška osnivača kako unapređenje životnog standarda zaposlenih ne bi ugrozilo usluge, investicije i dugoročnu održivost sistema.

Cijene vodovodnih usluga pod posebnim pritiskom metodologije

Kao posebno osjetljivo područje izdvojena su vodovodna privredna društva zbog regulatorne metodologije za utvrđivanje cijena njihovih usluga. Prema ocjeni učesnika, obračun cijena zasnovan na troškovima iz prethodne godine ne omogućava pravovremeno prilagođavanje rastu tekućih troškova poslovanja.

Nakon uvođenja novog modela zarada, ovakva metodologija mogla bi dodatno pogoršati finansijski položaj vodovodnih društava. Zbog toga je zatraženo hitno preispitivanje i izmjena zakonskog okvira te metodologije za utvrđivanje cijena kako bi se osigurala njihova održivost.

Eko-fond za 2027: povezivanje potreba sektora s programima podrške

Nakon prve tačke sjednice, predstavnicima komunalnih preduzeća pridružili su se predstavnici Eko-fonda koji su predstavili aktivnosti podrške planirane za narednu godinu. Direktor Eko-fonda Draško Boljević istakao je važnost povezivanja potreba sektora s raspoloživim programima i sredstvima podrške radi unapređenja efikasnosti, kvaliteta usluga i održivosti poslovanja.

Boljević je ukazao na potrebu jače saradnje Eko-fonda s komunalnim preduzećima i lokalnim samoupravama te boljeg prepoznavanja njihovih konkretnih problema. Predloženo je razmatranje novih oblika podrške mimo oslanjanja isključivo na dosadašnje konkurse: nabavka komunalne opreme i mehanizacije, izrada projektne dokumentacije te priprema zajedničkih projekata za finansiranje iz evropskih fondova.

Učesnici su izrazili zadovoljstvo dosadašnjom saradnjom s Eko-fondom, posebno kada je riječ o finansijskoj pomoći za projekte i nabavku neophodne opreme. Dogovoreno je da fondu dostave pregled potreba i prioriteta kako bi pri pripremi programa rada za 2027. godinu bile razmotrene mogućnosti podrške i definisani novi pravci saradnje. Posebno je naglašena važnost zajedničkog apliciranja za sredstva iz evropskih fondova te razvoja održivih rješenja u upravljanju otpadom.