Solarna energija postaje ključni faktor cijena i izvoza u Jugoistočnoj Evropi

Solarna energija ubrzano prelazi iz marginalnog izvora u centralni stub elektroenergetskog sistema Jugoistočne Evrope, a razvoj događaja u aprilu 2026. potvrđuje široko zasnovano ubrzanje velikih (utility-scale) i distribuiranih fotonaponskih projekata širom regiona. Za investitore i operatere to znači da se tržišna dinamika sve više prelama na podnevnim satima, gdje rast ponude i sezonski pad potrošnje stvaraju viškove koji utiču na formiranje cijena i izvozne tokove.

Rast proizvodnje pojačava podnevne viškove i pritisak na cijene

Na nivou sistema, solarna proizvodnja već čini približno 15% ukupnog energetskog miksa regiona. U periodu početkom aprila zabilježen je rast proizvodnje od +630 MW u odnosu na prethodni period, dok je ukupna potrošnja opala zbog sezonskih temperaturnih efekata. Ta kombinacija rasta ponude i slabije potrošnje dodatno je naglasila viškove tokom podnevnih sati, koji sve više utiču na cijene i tokove električne energije između međusobno povezanih tržišta.

Od velikih investicija do decentralizovanih modela

Portfelj novih projekata ukazuje na pomak ka većem obimu i većoj diverzifikaciji. U Bosni i Hercegovini, državno preduzeće EPBiH pokrenulo je razvoj solarnog projekta snage 50 MW u Gračanici, uz finansijsku konstrukciju koja uključuje 25 miliona evra od EBRD-a i 15 miliona evra od UniCredita. Projekat se pozicionira kao jedna od prvih velikih investicija u fotonaponske sisteme usklađene sa strategijom postepenog napuštanja uglja, a lokacija je na revitalizovanom rudarskom zemljištu, što se uklapa u širi regionalni trend prenamjene industrijskih lokacija u obnovljive izvore.

Paralelno s utility-scale razvojem, distribuirana solarna energija dobija zamah kroz javnu infrastrukturu. EPBiH je pokrenula postavljanje krovnih fotonaponskih sistema na više objekata kapaciteta između 25 kW i 240 kW. Iako zbirni kapacitet nije dominantan u ukupnim brojkama, ovakvi sistemi imaju značajnu ulogu u smanjenju gubitaka i ublažavanju lokalnih vršnih opterećenja, te signaliziraju prelazak ka decentralizovanim modelima proizvodnje i internom balansiranju unutar državnih kompanija.

Rumunija prednjači hibridnim projektima; Grčka preoblikuje marginalnu proizvodnju

Rumunija se izdvaja kao jedno od najdinamičnijih solarnih tržišta u regionu. Više velikih projekata kombinuje fotonaponsku proizvodnju i skladištenje energije, uz podršku međunarodnih investitora, dok širi investicioni portfelj cilja kapacitete na nivou gigavata. Rast je dodatno podržan ulaganjima u mrežu koja premašuju 280 miliona evra godišnje, s ciljem integracije obnovljivih izvora i omogućavanja prekograničnog izvoza.

U Grčkoj je solarni razvoj već dostigao industrijski nivo: kompanija PPC realizovala je 2,13 GW solarnih kapaciteta u Zapadnoj Makedoniji, transformišući bivše lignitne regione u centre obnovljive energije. Ovaj obim već utiče na regionalne cjenovne krive, posebno tokom dnevnih sati kada solarna energija sve češće potiskuje gasne elektrane kao marginalne proizvođače.

Albanija uvodi fleksibilnost; Crna Gora planira izvoz preko Italije

Albanija, koja se tradicionalno oslanja na hidroenergiju, integriše solarnu energiju kroz projekte poput solarne elektrane Karavasta snage 140 MW te nove instalacije povezane sa baterijskim sistemima u blizini Fijera. Fokus nije samo na proizvodnji nego i na fleksibilnosti: skladišta energije treba da ublaže hidrološke varijacije i stabilizuju izvozni potencijal.

Crna Gora ima manje razvijen solarni portfelj, ali strateški značajan za energetsku povezanost. Planirani projekti uključuju solarni park Briska Gora snage 250–300 MW i plutajuće fotonaponske sisteme na Krupcu. Ideja iza ovakvih planova oslanja se na iskorištavanje veze sa Italijom kao kanala za izvoz obnovljive energije.

Mrežna ograničenja postaju ključan rizik realizacije

Iako se razvoj ubrzava po državama, region dijeli strukturno ograničenje: kapacitet prenosne mreže. Više od 120 GW projekata obnovljivih izvora širom Evrope suočava se s potencijalnim kašnjenjima zbog zagušenja mreže, a Jugoistočna Evropa nije izuzetak. Ograničenja u prenosu sve više određuju dinamiku realizacije projekata i investicione odluke—razvijajući timovi daju prednost lokacijama s dostupnim priključnim kapacitetima.

Ovaj problem već se preliva na tržišne ishode: kako raste udio solarne energije, cijene tokom podnevnih sati sistematski opadaju, stvarajući unutardnevne razlike koje mijenjaju strategije trgovanja. Prosječne cijene na berzama u regionu od 1. do 15. aprila kretale su se između 94 i 102 €/MWh, dok unutardnevna volatilnost raste usljed vrhova solarne proizvodnje.

Fleksibilnost više nije sporedna—postaje vrijednost sistema

Sa rastom penetracije solara, promjena nije samo u smanjenju troškova goriva: solarna energija aktivno redefiniše dispečiranje, izvozne tokove i formiranje cijena. Kako se marginalni trošak proizvodnje tokom vršnih solarnih sati približava nuli, vrijednost fleksibilnosti sistema naglo raste—kroz skladištenje energije, upravljanje potrošnjom i prekogranične kapacitete.

Naredna faza: integracija sistema umjesto pukog povećanja kapaciteta

Gledajući unaprijed, razvoj solarne energije u Jugoistočnoj Evropi ukazuje na dalju ekspanziju uz sve veći fokus na integraciju sistema umjesto isključivo povećanja kapaciteta. Hibridni projekti koji kombinuju solarnu energiju sa skladištenjem te povezivanje sa postojećim hidro kapacitetima vjerovatno će dominirati narednom fazom investicija. Sposobnost regiona da ovu energiju pretvori u stabilnije izvozne prihode zavisiće od rješavanja mrežnih ograničenja i usklađivanja tržišnog dizajna sa realnošću visoke penetracije obnovljivih izvora.