Cene električne energije u SEE skočile 27. aprila: oporavak tražnje i pad OIE preokrenuli vikend višak

Dan-unapred cene električne energije širom Jugoistočne Evrope naglo su porasle u ponedeljak, napravivši oštar zaokret u odnosu na negativne nivoe zabeležene tokom vikenda. Preokret je rezultat kombinacije jačeg oporavka tražnje i slabije proizvodnje iz obnovljivih izvora, što je regionalni energetski bilans učinilo zategnutijim nego prethodnih dana.

Skok cena na ključnim berzama

Mađarska berza HUPX zabeležila je baznu cenu od 104,75 €/MWh, što predstavlja dnevni rast od 124,6 €/MWh nakon duboko negativnih cena u nedelju. Sličan obrazac zabeležen je i na drugim tržištima: rumunski OPCOM dostigao je 93,42 €/MWh, slovenački BSP 99,64 €/MWh, dok je hrvatski CROPEX bio na 98,43 €/MWh. Srpski SEEPEX zatvorio se na 82,46 €/MWh, uz diskont u odnosu na ključna tržišta Centralne Evrope, dok su Bugarska i Grčka trgovale oko 80 €/MWh.

Zašto su se cene okrenule naviše

Ovaj oporavak cena odražava strukturnu promenu sa vikend viška ponude—uslovljenog jakom solarnom proizvodnjom i smanjenom potrošnjom—na radni dan sa zategnutijim bilansom. Kako su konvencionalni izvori ponovo preuzeli ključnu ulogu u formiranju cena, marginalna tehnologija se pomerila ka višim troškovima.

Tražnja porasla; OIE popustile

Glavni pokretač rasta bila je značajno veća potražnja za električnom energijom u regionu SEE–Mađarska. Prognozirana potrošnja porasla je na 28.217 MW, odnosno za 2.988 MW više nego prethodnog dana, usled povratka industrijske i komercijalne aktivnosti nakon vikenda.

Istovremeno, proizvodnja iz obnovljivih izvora oslabila je i uklonila deo pritiska koji bi inače mogao da drži cene niže. Solarna proizvodnja pala je za 329 MW, dok je hidroenergija zabeležila još veći pad od 637 MW zbog slabijih hidroloških uslova. Energija vetra delimično je ublažila taj pad (rast od 147 MW), ali sistem je i dalje postao zavisniji od termoelektrana.

Manji neto uvoz dodatno zategao tržište

Prekogranični tokovi takođe su doprineli promeni tržišnih uslova. Neto uvoz u region SEE–Mađarska pao je na -245 MW (smanjenje od 1.164 MW u odnosu na prethodni dan), što ukazuje na slabiji priliv iz centralnoevropskih tržišta. Manja dostupnost uvoza ograničila je fleksibilnost na strani ponude i podstakla konvergenciju cena između Mađarske, Slovenije i Hrvatske.

Ipak, razlika prema Italiji ostala je značajna: dnevne cene tamo su dostigle 122,41 €/MWh, čime se održavaju izvozni podsticaji duž balkansko-italijanskog energetskog koridora.

Volatilnost tokom dana ostaje izražena

Unutardnevne cene nastavile su da pokazuju visoku volatilnost: duboki padovi oko podneva pratili su snažni večernji skokovi. U Mađarskoj su satne cene varirale od negativnih vrednosti tokom vrhunca solarne proizvodnje do nivoa iznad 270 €/MWh, što naglašava sve veći uticaj intermitentnosti obnovljivih izvora na tržište.

Fundamenti energenata stabilni; cenovni pokretači dolaze iz elektroenergetskog bilansa

Tržišta energenata ostala su relativno stabilna, sugerišući da su kretanja cena prvenstveno vođena fundamentalnim faktorima elektroenergetskog tržišta. Cena gasa na austrijskom čvorištu CEGH kretala se oko 45 €/MWh, dok su EU ETS emisijske dozvole ostale blizu 75 €/t bez značajnijeg uticaja na cenu električne energije.

Miks snabdevanja i pozicija Srbije

Nuklearna energija i hidroenergija i dalje čine osnovu snabdevanja u regionalnom energetskom miksu (23% i 21%). Solarna energija učestvuje sa 17%, a ugalj sa 18%, dok gasne elektrane imaju manji udeo od oko 9%, ali igraju ključnu ulogu u balansiranju potrošnje tokom vršnih opterećenja.

Srbija zadržava poziciju tržišta srednjeg ranga (mid-merit) unutar regionalne strukture: trguje uz konstantan diskont prema Mađarskoj i istovremeno balansira tokove između Centralne Evrope i južnog Balkana. Podaci o komercijalnim tokovima ukazuju na kontinuirani uvoz iz Mađarske uz izvoz ka Bosni i Hercegovini i Crnoj Gori.

Pogled unapred: volatilnost zavisi od OIE ciklusa

Učesnici očekuju nastavak visoke volatilnosti uslovljene odnosom između proizvodnje iz obnovljivih izvora i ciklusa potražnje. Iako snažna solarna proizvodnja može nastaviti da vrši pritisak na pad cena tokom dana, slabiji hidrološki uslovi uz stabilnu tražnju mogli bi da podrže visoke večernje pikove—održavajući široke razlike u cenama kroz SEE tržište tokom dana.