CBAM i šok za marže izvoznika čelika: od obračuna emisija do obaveznih certifikata

Za mnoge izvoznike čelika, CBAM više nije tek još jedna stavka u portfoliju izveštavanja o održivosti. Mehanizam Evropske unije počinje da menja finansijsku računicu trgovine tako što zahteva precizan obračun emisija koje su “ugrađene” u robu, a potom te emisije pretvara u merljiv granični trošak.

U praksi, industrija ulazi u regulativnu i ekonomsku epohu u kojoj se međunarodna razmena materijala sa visokim intenzitetom ugljenika suočava sa novom logikom: pristup evropskom tržištu postaje funkcija verifikovanih podataka o emisijama.

Na početku je sistem kod brojnih kompanija van EU doživljavan kao dodatni zahtev za ekološko izveštavanje. Međutim, kako CBAM počinje da se primenjuje, pokazuje se da njegova stvarna posledica ide dalje od administracije — on uvodi carbon pricing at the border, odnosno cenovnu komponentu ugljenika na granici.

Od usklađivanja sa ETS-om do “računa” po svakom tovaru

CBAM je prvobitno zamišljen da uskladi uvezenu robu sa troškovima ugljenika koje već snose evropski proizvođači kroz EU Emissions Trading System. Ali mehanizam praktično prerasta u pravilo koje direktno utiče na tržišni položaj izvoznika.

Umesto oslanjanja na opšte izveštaje o održivosti, izvoznici sada moraju da izračunaju exact carbon footprint embedded in each shipment of steel koji ulazi na evropsko tržište.

Taj pomak suštinski ugrađuje carbon accounting into international trade rules: učinak na životnu sredinu prestaje da bude apstraktan pokazatelj i postaje kriterijum koji određuje koliko će izvoz koštati pri ulasku u EU.

Kritična tačka: lanac proizvodnje i raspodela emisija po fazama

Obračun ne počinje tek kada čelik stigne do luke. CBAM računa “emisijsku istoriju” proizvoda mnogo pre isporuke — za svaku pošiljku izvoznici moraju rekonstruišu entire carbon history of the product.

Sirovine nose različite emisijske profile u zavisnosti od toga kako su eksploatisane, prerađene, transportovane i pripremljene. Tehnologija proizvodnje dodatno presudno utiče na ukupne emisije: Blast furnace operations, oslonjene na koks i rudarsku sirovinu, generišu daleko više ugljenika nego electric arc furnaces, koje koriste reciklirani otpadni metal.

• Iron ore pellets

• Sinter

• Coke

• Ferroalloys

•  

• placeholder guard
• placeholder guard 2 technologies placeholder guard 3 Southeast Europe placeholder guard 4 carbon placeholder guard 5 China placeholder guard 6 investment

Nakon sirovina, CBAM traži praćenje emisija duž celog lanca proizvodnje čelika. Najvažnije faze uključuju pig iron production, livenje gredica (billett casting) te valjanje slabova (slab rolling) i završne operacije (finishing operations). Svaka etapa proizvodi gasove staklene bašte koji moraju biti measured, allocated, and reported accurately.

Zbog toga proces nije samo knjigovodstvena vežba: mnoge fabrike rade kao integrisani sistemi gde energija, toplota i materijal cirkulišu između jedinica. Ispravna raspodela zahteva detaljne operativne podatke i standardizovane metodologije.

Kao odgovor, kompanije sve češće uvode advanced monitoring technologies, automatizovane senzore i digitalne sisteme za praćenje emisija kroz industrijske procese — čak i u realnom vremenu.

Zavisnost od elektroenergetske mreže: strukturni rizik za regione sa višim intenzitetom fosilnih goriva

Dodatni faktor koji može preokrenuti rezultat obračuna je intenzitet ugljenika električne energije. Budući da je čelična proizvodnja među najintenzivnijim potrošačima energije, potrošnja struje snažno utiče na ugrađene emisije.

Kada prijavljuju podatke prema CBAM pravilima, izvoznici moraju navesti:

• The total electricity used in production (ukupnu električnu energiju utrošenu u proizvodnji)
• The carbon intensity of the electricity grid (ugljenični intenzitet elektroenergetske mreže)

Taj parametar može značajno promeniti konačni profil emisija. Na primer, pogon povezan na region gde dominiraju izvori poput uglja ili lignita imaće znatno viši otisak nego sličan objekat priključen na niskougljenični sistem koji napaja obnovljiva energija ili nuklearna energija.

Zato je za mnoge proizvođače iz regiona kao što su Southeast Europe and neighboring exporting regions], ovo strukturni izazov: čak i efikasni pogoni zasnovani na električnim luknim pećima mogu isporučivati čelik sa relativno visokim emisijama ako regionalna mreža ostaje dominantno fosilno-intenzivna.

Poverenje trećih strana: šta se dešava kad podaci ne prođu verifikaciju?

Pored proračuna, CBAM uvodi obaveznu proveru podataka preko nezavisnih akreditovanih tela. Evropska unija traži da evidencija bude usklađena sa EU metodologijama (“Aligned with EU methodologies”), auditovana od strane akreditovanih verifikatora (“Audited by accredited verification bodies”) i potpuno sledljiva uz dokumentaciju (“Fully traceable and documented”).

Ako kompanije nisu sposobne da dokažu verodostojnost svojih podataka o emisijama, vlasti mogu primeniti default emissions values, namerno konzervativne vrednosti koje su obično više od stvarnih nivoa. U takvom scenariju povećava se obračunati trošak ugljenika za izvoz.

Ako kompanije nisu sposobne da dokažu verodostojnost podataka o emisijama tokom postupka provere, vlasti mogu primeniti default emissions values. Te vrednosti su namerno konzervativne — tipično više nego realne emisije — što može vidljivo povećati finansijski teret izvoza ka EU.

Kad se broj pretvori u cenu: CBAM certifikati vezani za EU tržište ugljenika

Nakon što se proračuni sprovedu i podaci verificiraju, sistem ih prevodi u finansijski element kroz kupovinu sertifikata. Ti dokumenti predstavljaju deo mehanizma koji pokriva ugrađene emsije sadržane u uvezenim proizvodima — importeri zatim moraju kupiti odgovarajući broj sertifikata za količine koje ulaze na evropsko tržište.
p>Nakon što se proračuni sprovedu i podaci verificiraju, sistem ih prevodi u finansijski element kroz <C B A M certificates turned into financial costs = CBAM certificates CBAM certificates
p>Nakon što se proračuni sprovedu i podaci verificiraju, sistem ih prevodi u finansijski element kroz kupovinu <C B A M certificates}