Rast sati s negativnim cenama na CROPEX-u pojačava potrebu za skladištenjem u Hrvatskoj

Porast broja sati s negativnim cenama na hrvatskom tržištu električne energije postaje sve važniji signal za investitore i kreditore, jer pokazuje kako rast obnovljivih izvora menja dinamiku ponude i potražnje. Prema saopštenju energetskog regulatora od 23. jula, broj takvih sati na CROPEX-u naglo je porastao sa 196 u 2024. na 257 u 2025. godini.

Negativne cene sve češće pogađaju proizvođače

Ukupno 257 sati predstavlja približno 2,9% godine, odnosno gotovo 10,7 punih dana kontinuirano negativnih cena. Regulator navodi da su ovi događaji bili uglavnom koncentrisani tokom proleća i sunčanih nedelja, kada je potrošnja niža, a proizvodnja iz fotonaponskih elektrana viša. U takvim periodima pojedini subvencionisani proizvođači nastavili su proizvodnju u okviru obaveznog otkupa ili ranijih šema podrške.

Komercijalni efekat trenda ne svodi se samo na sate kada cene postanu negativne. Solarni investitori moraju da računaju i na znatno veći broj perioda u kojima cene ostaju pozitivne, ali padaju ispod pretpostavki na kojima se zasniva poslovni model projekta. Regulator upozorava da elektrana koja tokom svojih vršnih proizvodnih sati prodaje energiju po svega 5–20 €/MWh može pretrpeti ozbiljnu eroziju ostvarene cene čak i ako tehnički ne proizvodi tokom perioda s negativnim cenama.

Tržišna premija može prebaciti rizik volatilnosti

Noviji ugovori po modelu tržišne premije u Hrvatskoj mogu obustaviti isplatu podrške kada cene ostanu negativne pod određenim uslovima. Na taj način veći deo tržišnog signala prenosi se direktno proizvođačima, što može doprineti boljoj disciplini dispečiranja i prilagođavanju proizvodnje tržišnim uslovima.

Ipak, isti mehanizam povećava volatilnost prihoda za kreditore i vlasnike kapitala, osim ako projekti nisu opremljeni sistemima za skladištenje energije, imaju ugovorena prava na ograničavanje proizvodnje ili su strukturirani kroz sofisticiranije aranžmane otkupa električne energije.

Skladištenje još u ranoj fazi: kapaciteti ograničeni

Regulator navodi da je Hrvatska u martu 2026. imala svega približno 11 MW kapaciteta baterijskog skladištenja električne energije, iako je prvi veliki sistem početkom godine ušao u probni rad. Istovremeno, regulatorni okvir za širu primenu skladištenja još se dovršava, dok se značajniji rast kapaciteta očekuje od 2027. godine.

Zbog toga neravnoteža postaje sve izraženija: izloženost negativnim cenama već poprima strukturni karakter, dok skladištenje na nivou elektroenergetskog sistema ostaje u ranoj fazi razvoja. Prvi projekti baterijskog skladištenja mogli bi imati koristi od relativno manje konkurencije na tržištima balansiranja i energetske arbitraže, ali se istovremeno suočavaju s otvorenim pitanjima vezanim za mrežne tarife, status električne energije tokom punjenja, licenciranje i tretman mogućih dvostrukih mrežnih naknada.

Upozorenje za vrednovanje novih solarnih projekata

Za investitore u solarne projekte podaci iz Hrvatske predstavljaju jasno upozorenje protiv oslanjanja isključivo na godišnje prosečne cene na CROPEX-u pri vrednovanju novih projekata. Prognoze ostvarene cene moraju da uzmu u obzir najmanje 257 sati s negativnim cenama, dodatne periode s cenama blizu nule i mogućnost da nastavak izgradnje fotonaponskih kapaciteta dodatno produbi pad cena tokom sredine dana pre nego što dovoljan kapacitet za skladištenje bude pušten u rad.

Na kraju, trend ukazuje na širu promenu hrvatskog tržišta električne energije: kako solarni kapacitet raste brže od resursa za fleksibilnost, vrednost električne energije sve više zavisi ne samo od toga koliko električna energija nastaje iz postrojenja, već i od toga kada ta energija dospeva na tržište.