Hidroenergija preokreće pad proizvodnje iz uglja u Bosni i Hercegovini: šta to znači za izvoz i cijene

Bosna i Hercegovina je u prvoj polovini 2026. godine uspjela da poveća proizvodnju električne energije uprkos oštrom padu u termoelektranama na ugalj. Ključni razlog bio je povoljniji hidrološki režim i ulazak novih kapaciteta iz obnovljivih izvora, koji su ublažili probleme sa snabdijevanjem ugljem i smanjenu raspoloživost pojedinih proizvodnih jedinica.

Ukupna proizvodnja raste, potrošnja ostaje stabilna

Ukupna proizvodnja dostigla je 7,44 TWh, što predstavlja rast od 3,5% u odnosu na prvu polovinu 2025. godine. Domaća potrošnja ostala je uglavnom stabilna na 6,15 TWh, pa je zemlja zadržala značajan izvozni bilans.

Termelektrane padaju zbog nestašice uglja, hidroenergija raste

Proizvodnja iz termoelektrana pala je za 16,9%, na 3,07 TWh. Prema dostupnim podacima, uzrok su nestašica uglja i smanjena raspoloživost nekoliko proizvodnih jedinica. S druge strane, hidroenergija bilježi suprotan trend: proizvodnja je porasla za 32,4%, na 3,13 TWh.

Time su hidroelektrane u posmatranom periodu proizvele nešto više električne energije nego termoelektrane. Za energetski sistem koji je istorijski bio zavisan od lignita, riječ je o neuobičajenom obratu.

Vjetar i solar jačaju uz nove objekte

Proizvodnja iz vjetroelektrana i solarnih elektrana priključenih na prenosnu mrežu povećana je za 16,1%, na 0,64 TWh. Rast se veže za ulazak novih objekata u rad. Ipak, širenje obnovljivih izvora ostaje relativno skromno u apsolutnom iznosu—ali počinje da smanjuje zavisnost sistema od zastarjelih termoelektrana na ugalj.

Izvoz raste po obimu, ali finansije zaostaju

Izvoz električne energije iznosio je 3,11 TWh, što predstavlja pad od 19%. Uvoz je smanjen još izraženije—za 38,6%, na 1,67 TWh—pa je neto izvozni suficit povećan za 28,6%, na 1,44 TWh.

Ipak, finansijski rezultati nisu pratili fizički bilans: prihod od izvoza pao je za 16,2%, na 168 miliona evra. Istovremeno su izdaci za uvoz smanjeni za 47,1%, na 146 miliona evra. Iako Bosna i Hercegovina ostvaruje pozitivan bilans trgovine električnom energijom od 23 miliona evra, to je za 52,7% manje nego prethodne godine.

Zašto fizički suficit ne znači automatski bolju zaradu

Razlika između obima izvoza i finansijskih rezultata objašnjava se nižim prosječnim prodajnim cijenama te vremenskim rasporedom izvoza. U tekstu se dodatno naglašava da postoji kontinuirana potreba za uvozom tokom skupih sati čak i kada hidrološki uslovi omogućavaju jaču domaću proizvodnju.

Drugim riječima: hidrološki bogat sistem može ostvariti značajan godišnji izvozni suficit dok istovremeno kupuje električnu energiju u periodima niskih vodostaja ili kada pojedine proizvodne jedinice ispadaju iz pogona—što utiče na cijenu i strukturu trgovanja.

Povoljni uslovi su dobar signal, ali ne rješavaju strukturne potrebe

Podaci za prvu polovinu godine pokazuju vrijednost povoljnih hidroloških uslova i sposobnost sistema da premosti pad proizvodnje iz uglja. Povećanje hidroenergije od 32,4% nadoknadilo je dio tog pada. Međutim, ističe se da hidrološki uslovi ne mogu trajno zamijeniti revitalizaciju termoelektrana niti ulaganja u vjetroelektrane i solarne elektrane.

U tekstu se kao dodatni nedostajući elementi navode skladištenje energije i snažnije regionalne interkonekcije—faktori koji bi mogli poboljšati fleksibilnost sistema i kvalitet izvozne pozicije.

Zavisnost od tržišnog trenutka postaje presudna

Bosna i Hercegovina ostaje važan izvoznik ka Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj. No kvalitet te pozicije sve više zavisi od toga kada je električna energija dostupna—posebno jer fleksibilna hidroenergija prodata tokom večernjih perioda visoke potražnje ima znatno veću sistemsku i tržišnu vrijednost od izvoza bazne električne energije bez jasnog vremenskog profila.

Za investitore i tržišne učesnike ova kombinacija fizičkog oporavka kroz hidrologiju i slabijih prihoda od izvoza sugeriše da će naredni koraci biti presudni: ne samo koliko se proizvodi iz obnovljivih izvora ili koliko rade postojeće jedinice, već koliko brzo sistem može odgovoriti cjenovno osjetljivim satima potražnje—uz stabilnije kapacitete i bolju sposobnost upravljanja varijabilnošću proizvodnje.